Relacja z 57. Zjazdu Ornitologów Polski Południowo-Wschodniej

W dniach 22–23 listopada 2025 r. w budynku Wydziału Hodowli i Biologii Zwierząt Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie odbył się 57. Zjazd Ornitologów Polski Południowo-Wschodniej, tradycyjnie zorganizowany przez Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne. Podobnie jak w latach poprzednich patronat nad wydarzeniem objęła Dziekan Wydziału HiBZ UR – Pani prof. dr hab. Dorota Zięba-Przybylska, której serdecznie dziękujemy za wieloletnie wsparcie naszego cyklicznego spotkania.

Po otwarciu Zjazdu i przywitaniu wszystkich zaproszonych gości, prelegentów i uczestników przez Prezes MTO – Katarzynę Mikicińską, uczestnicy wysłuchali corocznego „Sprawozdania z prac MTO za 2025 r.”, które obejmowało podsumowanie szeregu różnych działań i inicjatyw podejmowanych w ciągu roku przez członków Towarzystwa.

W sesji referatowej pierwszy wykład wygłosił mgr Przemysław Obłoza, reprezentujący Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków i Instytut Nauk Biologicznych na Uniwersytecie w Siedlcach, który przedstawił temat „Ochrona kulika wielkiego Numenius arquata w Polsce”. Prelegent omówił aktualną sytuację gatunku, wskazując na jego skrajnie trudne położenie w skali krajowej i europejskiej, a także na działania ochrony czynnej podejmowane w najważniejszych krajowych ostojach lęgowych w ramach nowego projektu LIFE pn. „Kulik WIELKI zagrożony. Ochrona kulika wielkiego Numenius arquata w Polsce”. Działania te skupiają się na ochronie jego siedlisk lęgowych (głównie na Podlasiu, Polesiu Lubelskim i w dolinach rzek) oraz na redukcji drapieżników, a także na edukacji lokalnych społeczności. Projekt, realizowany do 2029 roku, jest współfinansowany przez Unię Europejską i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a jego beneficjentami są m.in. Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków i Biebrzański Park Narodowy. Wystąpienie wzbudziło żywe zainteresowanie, gdyż kulik wielki – jako gatunek zagrożony wyginięciem w Polsce – stał się jednym z symboli tegorocznego Zjazdu.

Po pierwszej przerwie kawowej dr hab. Robert Gwiazda z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie zaprezentował wykład „Sukces lęgowy i efektywność polowania perkozów w warunkach stawów karpiowych”. Dzięki bogatemu materiałowi badawczemu uczestnicy mogli poznać m.in. różnice w strategiach żerowania oraz czynniki wpływające na sukces i przeżywalność piskląt na stawach rybnych, czyli w środowiskach wodnych kształtowanych i utrzymywanych przez człowieka.

Następny referat wygłosił – mgr Mirosław Kata, bardzo aktywny członek Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego – a dotyczył on niesamowitej zdolności do naśladownictwa różnych głosów u pleszki Phoenicurus phoenicuros. Wystąpienie okazało się jedną z bardziej oryginalnych i muzycznych prezentacji tegorocznego Zjazdu, ukazując bogactwo wokalne gatunku, jego zmienność osobniczą i znaczenie akustycznych cech w kontekście ekologii lęgowej.

W kolejnej prezentacji mgr Stanisław Broński, pracownik Tatrzańskiego Parku Narodowego, reprezentujący szerokie grono współautorskie, omówił wyczerpująco temat „Rozmieszczenie, liczebność i wybrane aspekty ekologii rozrodu sokoła wędrownego Falco peregrinus w polskich Tatrach”. Wystąpienie to przyciągnęło dużą uwagę, gdyż dotyczyło naturalnej i naskalnej populacji, która do tej pory nie była tak dobrze poznana w przeciwieństwie do sokołów z terenów miejskich i leśnych. Prelegent na bogatym materiale graficznym przedstawił wieloletnie wyniki i efekty monitoringu, najważniejsze informacje z zakresu ekologii rozrodu oraz problemy związane z ochroną gatunku w środowisku górskim przy intensywnym ruchu turystycznym i taternickim.

Po nieco skróconej przerwie obiadowej odbyło się Walne Zgromadzenie Członków MTO wraz z wyborami Prezesa, członków Rady i Komisji Rewizyjnej. Wyniki głosowania doprowadziły do wyłonienia następujących osób:

Prezes
Stanisław Czyż

Wiceprezes
Aleksander Niweliński

Sekretarz
Mirosław Nowicki

Skarbnik
Stanisław Broński

Członkowie Rady
Damian Wiehle
Małgorzata Wierzba
Michał Molicki

Komisja Rewizyjna
Stanisław Gacek
Jerzy Wróbel
Czesław Zontek

Pragniemy podziękować wszystkim członkom Towarzystwa, którzy wykorzystali swoje czynne prawo wyborcze i wzięli udział w procesie wyboru nowych osób funkcyjnych w strukturach MTO, jak również wyrazić wielkie gratulacje dla nowego Prezesa, wszystkich członków Rady i Komisji Rewizyjnej oraz życzyć im owocnej i skutecznej pracy na rzecz ochrony ptaków w regionie Polski płd.-wsch. w latach 2025-2028.

W drugiej części sesji referatowej pierwszy referat zaprezentowała mgr Zuzanna Pochłopień z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie, która przedstawiła bardzo ciekawe wyniki badań dotyczących „Występowania mieszańców dzięciołów białoszyich i dużych w województwie małopolskim”. Prezentacja ukazała złożoność zjawiska hybrydyzacji między tymi dwoma gatunkami, metody zbierania danych o mieszańcach, w tym na podstawie chwytania i obrączkowania ptaków oraz problemy związane z identyfikacją mieszańców w terenie.

Następnie mgr Stanisław Czyż, były członek Rady i nowy Prezes MTO, omówił „Program poznania i ochrony bociana białego Ciconia ciconia w Polsce – historię i teraźniejszość”. Wystąpienie przybliżyło bardzo ciekawe wyniki monitoringu, w tym monitoringu telemetrycznego przy użyciu nadajników GPS/GSM oraz z akcji obrączkowania, a także działania ochronne związane z odbudową i utrzymaniem gniazd, podejmowane we współpracy ze wszystkimi dużymi operatorami sieci energetycznych w Polsce (Tauron Dystrybucja S.A., PGE Dystrybucja S.A., Enea Operator, Energa Operator).

Na zakończenie sobotniej części Zjazdu mgr Wiesław Król w imieniu zespołu redakcyjnego przedstawił prezentację po tytułem „Na jakim etapie jesteśmy z Atlasem Ptaków Polski Płd.-Wsch.?”, podsumowując stan prac nad jednym z kluczowych projektów ornitologicznych MTO w regionie.

Po zakończeniu Zjazdu większość uczestników przeniosła się na posiady wieczorne do zarezerwowanej karczmy Smil’y przy Moście Dębnickim, gdzie można było w miłej i luźniej atmosferze zintegrować się i prowadzić długie rozmowy do późnych godzin wieczornych.

Drugiego dnia odbyła się tradycyjnie wycieczka ornitologiczna nad miejski odcinek Wisły w Krakowie, od ujścia Rudawy aż do Stopnia Dąbie. Grupę poprowadził Mirosław Nowicki. Poranek trochę zaskoczył zimowymi warunkami, szczególnie ilością śniegu, ale mimo to frekwencja dopisała, ponieważ w punkcie zbiórki przy Jubilacie zjawiło się 19 osób. Stwierdzono łącznie 22 gatunki, najwięcej z grupy ptaków wodno-błotnych. 

W 57. Zjeździe udział wzięło łącznie ok. 80 osób, co potwierdza niezmiennie duże zainteresowanie środowiska ornitologicznego tym corocznym spotkaniem i podkreśla jego znaczenie dla wymiany wiedzy, prezentacji wyników badań oraz integracji pasjonatów i profesjonalistów.

Dziękujemy wszystkim prelegentom, gościom i uczestnikom za udział w naszym wydarzeniu i już zapraszamy na wiosenny zjazd (szczegóły niebawem)!